درس شيرين ادبيات

به نام ايزد يكتا

                 نگارنده­ی زیبا

بینی چه رقم­های شگرف است و دل­آرا                     بر صفحه­ی هستی زِ خداوند تعالی؟

رقم: نقش و نگار، خط و نوشته (راقم و مرقوم از هم­خانواده­های آن است).

شگرف: خوب و زیبا، نیکو              تعالی: بلندمرتبه.           دل­آرا: محبوب و دل­پسند

صفحه­ی هستی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)

معنی: آیا می­بینی که خداوند بلندمرتبه بر صفحه­ی کتابِ هستی، چه نوشته­های زیبا و دل­پسندی را نوشته­است؟

دارای دو گیتی، ملکُ­العرش، خدایی                    کاو را نه نیاز است و نه انباز و نه همتا

ملک: پادشاه، فرمان­روا                                  عرش: جایگاه خداوند در آسمان­ها

انباز: شریک، همتا، (انباز- هنباز- همباز- همبازی)                       همتا: همانند، نظیر

گیتی: جهان                                                  ملک­العرش: فرمان­روای آسمان­ها                      

بیت دوم این غزل، تلمیح به آیات زیر از سوره­ی توحید دارد: 1) الله الصّمد(او بی­نیاز است)    2) وحده لا شریک له(خداوند شریکی ندارد)       3) ولم یکن له کفواً احد(او همتایی ندارد)

معنی: مالک و پروردگار دو جهان و فرمان­روای آسمان­ها که هیچ نیاز و شریک و همانندی ندارد.

هر نوع کند نقش و خود از نقش منزّه                      هر جنس کند جفت و خود از جفت مبرّا

نقش کردن: آفریدن، خلق کردن(تلمیح به «خَلَقَکُم اَطواراً» آیه­ی قرآن دارد)

منزّه: پاک شده از آلودگی­ها تلمیح به «سُبحان­الله»)          جفت: زوج   جفت کردن: زوج آفریدن، زوج خلق کردن.

مبرّا: تبرئه شده، پاک شده از عیب(تلمیح به «و لم یکن له صاحبه».

معنی: خدایی که صورت­های گوناگون نقش می­زند و خودش از هر نوع شکل و رنگی پاک است و برای هر موجودی زوج و شریکی می­آفریند، در حالیکه خودش پاک و تنهاست.

هم کارگهی همچو زمین ساخته معمور                   هم بارگهی همچو فلک ساخته بر پا

کارگه: مخفّف کارگاه، محل کار کردن          معمور:آبادان، آباد(با واژه­های«عمارت و معمار» هم­خانواده است.

بارگه: مخفّف بارگاه: خیمه، کاخ        فلک: آسمان       برپا ساختن: آفریدن    زمین و فلک: آرایه­ی تقابل             

هم کارخانه­ی آبادی مانند زمین را برای تلاش و آرامش انسان خلق کرده­است و هم آسمان بلند را مانند خیمه­ای برافراشته است.

چه زشت و چه زیبا، همه نقش قلمِ اوست               نی نی، نکند زشت نگارنده­ی زیبا

زشت و زیبا: آرایه­ی تضاد              نی­نی: نه، نه(قید نفی و انکار)

نگارنده: نقاش، نویسنده(آفریدگار)

معنی: پدیده­های دنیا، از خوب و بد، همه آفریده­ی خداوند است. نه، نه(اشتباه گفتم) نقاشی که خود زیباست، تصویر زشت خلق نمی­کند.

وصال شیرازی

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:50| توسط مليكا| |

فروغ دانایی

انیس کنج تنهایی کتاب است            فروغ صبح دانایی کتاب است

انیس: مونس، همدم           کنج: گوشه             کنجِ تنهایی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)

فروغ: نور، روشنایی                                    صبح دانایی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)       

معنی: کتاب، مونس تنهایی­های ماست و نور صبحگاه دانایی را به ما می­بخشد.

بود بی­مزد و منّت اوستادی                     زِ دانش بخشدت هر دم مُرادی

بُود: باشد          دم: لحظه                      مراد: آرزو

کتاب، استادِ بی مُزد و منّتِ توست و هر لحظه با دانایی تو را به آرزویی می­رساند.

درونش همچو غنچه از ورق پر

به قیمت، هر ورق زان یک طبق دُر

دُر: مروارید

آرایه­ی تشبیه در مصراع اوّل وجود دارد.

رکن اوّل: کتاب(با حضور ضمیر«ش»)

رکن دوم: غنچه    رکن سوم: پُر از ورق بودن

رکن چهارم: همچو

درون کتاب مانند غنچه پر از ورق است و هر برگ از کتاب به اندازه­ی یک ظرف پر از مروارید، ارزشمند است.

به تقریر لطایف لب گشاید                هزاران گوهرِ معنی نماید

تقریر: بیان کردن، آشکار کردن      لطایف: نکته­های باریک و دقیق      گوهر: سنگ قیمتی

گوهرِ معنی: اضافه­ی تشبیهی. معانی ارزشمند به گوهرهای ناب تشبیه شده­اند.

کتاب نکته­های دقیق و ارزشمندی را برایت آشکار می­کند و گوهرهای ناب اندیشگی را به تو نشان می­دهد.

گهی اسرارِ قرآن باز گوید            گه از قولِ پیمبر راز گوید

گهی: مخفف گاهی(زمانی)       اسرار: جمع سر                بازگوید: بازگو می­کند

پیمبر: پیغامبر، حضرت محمّد           راز: سرّ 

گاهی اسرارِ کتابِ آسمانیِ قران را برایت بازگو می­کند و زمانی از قول حضرت پیامبر، رازها را به تو آشکار می­کند.

گهی از رفتگان تاریخ خواند           گه از آینده اخبارت رساند

رفتگان: روندگان، درگذشتگان، مردگان

گاهی تاریخ درگذشتگان را برایت می­خواند و زمانی دیگر اخبارِ آیندگان را برایت پیش­گویی می­کند.

به هر یک زین مقاصد چون نهی گوش                         مکن از مقصد اصلی فراموش

مقاصد: اهداف، اغراض        گوش نهادن: توجه کردن، مراقب بودن

اگر به هر کدام از این اهداف توجه داری، نباید به هدف اصلی از کتاب خواندن که کسب دانایی­است، بی­توجه باشی.                                                        

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:48| توسط مليكا| |

چشمان مادر بزرگ

غلغل: کنایه از جوشیدن. صدای جوشیدن سماور.

تسبیح: سبحان الله گفتن. ذکر خدا را گفتن.  به مهره­هایی که آن ها را بر رشته می کردند و به وسیله­اش  به شمارش ذکر می­پرداختند سبحه می­گفتند. اکنون بعد از سالیان زیاد تسبیح جای سبحه را گرفته و از معنای عمیق«تسبیح: ذکر و یاد خداوند» نیز تنها به «دانه­های در رسته کشیده»  بسنده شده است. حافظ می­فرماید:

رشته­ی تسبیح اگر بگسست‌، معذورم بدار

دستم اندر دامنِ ساقیِ سیمین ساق بود

معنی «الهم صلی علی محمدٍ و آل محمد»: خداوندا بر محمد و خاندان او درود فرست.             می­لغزید: سر می­خورد         فضل: لطف. نیکویی

اربعین: چهلمین روز شهادت امام حسین(ع) معروف به اربعین حسینی­است.

دهه­ی فجر: ده روز پیروزی انقلاب اسلامی که از دوازده بهمن شروع شده و در بیست و دوم بهمن به نتیجه رسید، «دهه­ی فجر» گویند.                    دهه: هر ده روز یا ده سال را می­گویند. 

سده: برابر با یک قرن.( به یکی از جشن‌های همگانی ایران کهن نیز می­گویند که در آغاز شامگاه دهم بهمن‌ماه برابر با آبان روز از بهمن ماه با افروختن هیزمی که مردمان، از پگاه بر بام خانه خود یا بر بلندی کوهستان گرد آورده‌اند، آغاز می‌شود. جشن سده یک جشن ملی ایرانیان است و به هیچ دین و مذهبی مربوط نیست.)

هزاره: هر یک هزار سال را می­گویند.           مصادف: هم­زمان                    آمیخته: مخلوط

التماس: خواهش، تمنّا.                        بغض: گریه­ی فرو خورده.

قند در دلش آب می­کردند: بسیار شادمان بود                  غلغله: ازدحام، هیاهو. هم­همه  

مضاف و مضاف­الیه: اگر دو اسم به دنبالِ یکدیگر بیایند و به وسیله­ی(-ِ کسره) به هم متصّل شده باشند، به اسمِ اوّلی«مضاف» و به اسمِ دوم«مضاف­الیه» می­گوییم. مثال:

باغِ آرزو (باغ: اسم اوّل و مضاف) + (-ِ) + (آرزو:اسمِ دوم و مضاف­الیه).   دلِ شیر

اضافه­ی تشبیهی چیست: اگر مضاف و مضاف­الیه رکن اوّل و دوم تشبیه باشد، حاصلِ کار اضافه­ی تشبیهی خواهد بود.

آیینه­یِ چشم: (آیینه: رکن دوم، مشبّه­به) و (چشم: رکن اوّل، مشبّه) (اضافه­ی تشبیهی)

پرده­ی اشک: (پرده: رکن دوم، مشبّه­به) و (اشک: رکن اوّل، مشبّه) (اضافه­ی تشبیهی)

غلغل: کنایه از جوشیدن، جوش خوردن                            زمزمه: زیر لب سخن گفتن

فضل: لطف                  مصادف: همزمان                      التماس: خواهش

تسبیح: ذکر خدا             فاسد: خراب، تباه                      پِیِ: به دنبال

دهه: هر10 روز - هر10 سال                       اعتراض: ایراد گرفتن

شعار: علامت، نشانه                                غلغله: ازدحام، همهمه، شلوغی

پرده­ی اشک: اشک به پرده تشبیه شده است. اضافه­ی تشبیهی(مضاف = رکن دوم تشبیه) و (مضاف­الیه = رکن دوم تشبیه)

آیینه­ی چشمان مادربزرگ: چشمان مادربزرگ به آینه تشبیه شده است.

آمیخته بود: مخلوط شده بود.        هوا: میل و آرزو                 مغرور: سربلند

اضافه­ی تشبیهی: اگر مضاف و مضاف الیه رکن اول و دوم تشبیه باشند به آن اضافه تشبیه می گوییم.

مثال: چشمان تیله­ای.

نکته: اگر دو اسم پشت سرهم بیایند و با کسره ِ به هم متصّل شوند اسم اول مضاف و اسم دوم مضاف الیه خواهد بود.

مثال: باغ پدر              ،               چشم خروس.

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:46| توسط مليكا| |

روان خوانی

                                         

قالب شعر (غزل) است.                   ردیف شعر: تشنه

کلمات قافیه شعر: سخنور، یکسر، یاور، بر(خشکی)، بر(کنار، سینه)، اصغر، کوثر، محشر

حروف مشترک قافیه های شعر: (-َر)

تف:گرما، سوزش، داغ            کام: دهان           سخنور: شاعر، سخن­گو

دشت بلا: کربلا                   خسرو: پادشاه        یاور: یاری گر

کوثر: چشمه ای در بهشت                    صف محشر: صحرای قیامت

ره بردن: رسیدن       پرتَف: سوزان           آل: خاندان   

عطشان: تشنه         احمد: لقب حضرت محمد(ص)

حیدر: لقب حضرت علی(ع)               شط: رود             لب شط: ساحل رود

آرایه­ی جناس تام: آوردن دو واژه که درلفظ مشترک و در معنی متفاوت باشد.

آرایه مراعات نظیر: به آوردن اعضای یک مجموعه و رعایت خویشاوندی کلمات در شعر گویند.

شعار: خلاصه و فشرده خواسته ها و آرمان های یک گروه یا یک ملت است.

معنی بیت اول: از شدت گرمای دل چنان تشنه شد که تمام ردیف شعرش تشنه شده است.

معنی بیت دوم: افسوس که آن روز در کربلا آن پادشاه بدون لشکر و بدون یارس گر تشنه بود.

معنی بیت سوم: با لب های خشکیده و دل های سوخته و چشمانی تر در دریای کربلا در آن خشکی غرق بود.

معنی بیت چهارم: مانند ماهی که از آب بیرون می افتد اهل بیت پیامبر در حالی که دلشان در سینه می سوخت می تپیدند.

معنی بیت پنجم: خاندان حضرت محمد(ص) در حالی که همه تشنه بودند فرزندان حضرت علی از جمله علی اکبر و علی اصغر تشنه بودند.

معنی بیت ششم: کسی که بر ساحل چشمه کوثر تشنگان را سیراب می کند به کدامین گناه در کنار آب در حالی که تشنه است کشته شود.

معنی بیت هفتم: وقتی که عباس جوان به آب فرات رسید به یاد تشنگی امام حسین تا قیامت تشنه ماند.

معنی بیت هشتم: ای کاش شاعر(فدایی مازندرانی) در روز عاشورا فدای حسین می شد تا در صف سوزان صحرای قیامت تشنه نمی ماند.


حکایت همدلی و اتحاد

واحد شمارش تیر چوبه است.               به سر ببرید: زندگی کنید.

چیره: پیروز                                        ظفرمند: پیروز

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:43| توسط مليكا| |

شه مردان

مسلم: مسلمان                 مسلمِ اوّل: اوّلین مسلمان.

شه: مخفف شاه به معنی بزرگ. بنا به روایات، اولین مردی که به حضرت پیامبر ایمان آورد، علی(ع) بوده­است.

معنی مصرع دوم: سرمایه­ی ایمان عاشقانه حضرت علی است.

ولا: عشق، محبّت، دوستی          دودمان: ایل و تبار

معنی بیت دوم: زندگی من از محبت و عشق به خاندان و اهل بیت حضرت علی مایه می گیرد و از این جهت است که مانند جواهری ارزشمند درخشان و تابناک شده ام.

کائنات: به معنیِ موجودات، کلّ هستی. جمعِ مونث سالم از کائن و کائنه .

آیین­پذیر: پیرو، مطیع.                 دوده: دودمان، خاندان. سلسله

معنی بیت سوم: فرمایشات حضرت علی، باعث نیرو گرفتن دین اسلام است و همه­ی موجودات از دودمان و خاندان  او اطاعت می­کنند.     قوّت: نیرو.          مبین: آشکار          

دین مبین: دین اسلام         فرموده: فرمایش، سخن.

معنی بیت چهارم: خاک بی مقداری هستم که از مهر و محبت علی مانند آیینه زلال و شفاف شده ام و سینه ام آتشکده ی عشق اوست. این بیت آرایه ی حس آمیزی نیز دارد.

حس آمیزی: خیال انگیز کردن شعر و نوشته های ادبی با آمیختن حواس پنجگانه را حس آمیزی گویند. مثال:

- بوی بهبود در اوضاع جهان می شنوم.                               - من صدای تپش پنجره را می بینم.

اسامی و القاب معروف علی(ع): اسدالله- ابوتراب- ابوالحسن- امیرالمومنین- حیدر کرار . ...

معنی بیت پنجم: کسی که به راز و رمز زندگی آگاهی دارد به اسرار و حکمت اسامی حضرت علی نیز آگاه است.

معنی بیت ششم: حضرت علی دروازه­ی شهر علم است و تمام دنیا زیر پرچم اطاعت اویند.(تلمیح به حدیث پیامبر: انا مدینه العلم و علیّ بابها: من شهر علمم و علی در آن است.)                     حجاز: سرزمین عربستان.

که من شهر علمم علی ام در است                           درست این سخن گفت پیغمبر است.

تلمیح: اگر نویسنده و شاعر در بین کلام به آیه، حدیث، داستان یا حکایتی معروف اشاره کند، از آرایه­ی تلمیح بهره­برده است.

خلیل: دوست          خلیل الله: دوست خدا. لقب حضرت ابراهیم.         بیت هفتم: عشق­ورزی در لحظات سختی و معنی بیت هفت: دشواری خوش و شیرین است و مانند ابراهیمِ خلیل­الله باید با عشق از شعله­ها گل چید و آتش را به گلستان تبدیل کرد. تلمیح به داستان حضرت ابراهیم که نمرود(پادشاه وقت) او را به آتش انداخت ولی آتش به فرمان خداوند برای ابراهیم سرد و گلستان شد.(یا ناراٌ کونی برداٌ و سلاماٌ).

معنی بیت هشتم: اگر نمی توان در این دنیا مانند مردان زندگی مردانه داشت ولی می توان مانند مردان شهادت را در آغوش کشید. تلمیح به نوع شهادت علی (ع) دارد.


نکته ی ادبی درس دوم

تلمیح                                                                                                            

در لغت به معنای«به گوشه­ی چشم نگاه کردن». شاعر یا نویسنده گاهی برای زیباتر ساختن سخن و تأثیرگذاری بیش­ترِ آن، به اشاره و غیرِ مستقیم از آیات، روایات، احادیث، داستان­ها و روی­دادهای مهمّ تاریخی و ... استفاده می­کند

به این شیوه­ی بهره­گیری از کلام، «تلمیح» می­گویند.

کتاب درسی:

نه محقّق بُود نه دانشمند

چارپایی بر او کتابی چند                                             «سعدی»

تلمیح به آیه­ی 5 سوره­ی جمعه«مثلُ­الّذین حملوا التّوراتَ ثمَّ لَم یحملوها کمثلِ الحمارِ یحملُ الاسفار»حال کسانی که عمل کردن به تورات بر دوش آن­هاست ولی به آن عمل نمی­کنند، مثل خری است که چند کتاب بر دوش خود حمل می­کند(بدون آن­که از آن­ها باخبر باشد).

**

ذات او دروازه­ی شهر علوم

زیرِ فرمانش حجاز و چین و روم

*

که من شهرِ علمم علیّ­ام در است

درست این سخن گفتِ پیغمبر است                              «فردوسی»

خود ارزیابی

در بیت­های زیر آرایه­­ی تلمیح را مشخّص کنید:

خلیل آتشین سخن! تبر به دوشِ بت­شکن!

خدای ما دوباره سنگ و چوب شد، نیامدی!

**

«سیاوش»­وار بیرون آمدم از امتحان، گرچه

دلِ «سودابه»­سانت هرچه آتش بود، با خود داشت                      «محمّدعلی بهمنی»

**

عشق با دشوار ورزیدن خوش است

چون خلیل از شعله گل چیدن خوش است

**

افتد اگر گذارِ خلیل اندر آن مقام

قربان کند دوباره پسر در منای توس

**

من از کدامین رُستمت تاوان بگیرم؟

ای قلبِ خنجر خورده، سهرابی­ترینم!                                    «نادر بختیاری»

**

دوباره پلکِ دلم می­پد، نشانه­ی چیست؟

شنیده­ام که می­آید کسی به مهمانی                                    «قیصر امین­پور»

**

من از این سمت می­بینم سواری را و اسبی را

افق­ها سبز در سبزند و او فانوس در دست است

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:40| توسط مليكا| |
  انقلاب اسلامی، تولّدی دیگر

معاصر: هم­دوره، هم عصر   ویژه: مخصوص

جلوه: رنگ و رو، زیبایی

خفقان: اضطراب، خفگی، دل­مردگی

استبداد: خودسری، خودکامگی

پرتو: نور، روشنایی       همّت: تلاش، کوشش

بیدادگری: ستمگری        بیداد: ستم، ظلم 

داد: انصاف، عدل.       نمایان: آشکار، پدیدار

بنیاد: پایه، اساس، بنیان    سامان: نظم و ترتیب   

بنیادی­ترین: اساسی­ترین، اصلی­ترین.

مجاهد: مبارز، جنگ­جو    عرصه: میدان.    دوگانگی: تفرقه، پراکندگی.   پیشوایی: رهبری، جلوداری.        فرزانه: حکیم، دانا، دانشمند.        رایحه: بویّ خوش

مشام: دماغ، بینی.                 دیار: سرزمین، جمعِ دار(خانه)     تعالیم: آموزه­ها، آموزش­ها.

هویّت: چیستی.                 زایا: زنده، زاینده، پویا، پر نشاط.            تکریم: بزرگ داشت.

قلمرو: سرزمین      انسجام: وحدت، یک­پارچگی.          نسل: هر پانزده سال، یک نسل است.

منش: رفتار                   واقعه: رویداد، حادثه، اتّفاق              حماسه: دلیری، شجاعت

درون­مایه: محتوا، مضمون، اندیشه.        آرمان­ها: آرزوهای جمعی.

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:35| توسط مليكا| |


اسلام و انقلاب اسلامی

 Ø      صبحِ صادق، قدرتِ کاذب شکست   رشته­های دامِ اهریمن، گسست. «حمید سبزواری»

 صادق: راست گفتار، راست­گو                کاذب: دروغ­گو، دروغین، دروغین.

اهریمن: دیو، شیطان                          گسست: پاره شد.

حضور کلمات متضاد«صادق و کاذب» موجب آرایه­ی تضاد شده است.

معنی بیت: صبح واقعی طلوع کرد(امام آمد) و قدرت و شکوه صبح کاذب(رزیم شاهنشاهی) را در هم شکست و تار و پود دامِ شیطان(شاه پهلوی) را از هم گسست(نابودش کرد).

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:34| توسط مليكا| |

ستایش

 

ای نام نکوی تو سر دفتر دیوان ها              وی طلعت روی تو زینت ده عنوان ها

 

 

معنی بیت: ای خدایی که نام خوبت، سرآغاز هر گفته و نوشته؛ و ای کسی که دیدارِ جمالت، زینت بخشِ هر کتابِ شعری است.  

مستوره کردستانی: (1220 - 12۶4 قمری)«ماه شرف خانم» فرزند ابوالحسن مستوره کردستانی، متولد سنندج، شاعری است که به دو زبان فارسی و کردی  شعر سروده است. او را نخستین زن تاریخ­نویس کُردِ ایران شمرده­اند. از اثارِ او می­توان به «دیوانِ شعر» و «تاریخِ اردلان» اشاره کرد.

ای نام تو بهترین سرآغاز

 

قالب این شعر، مثنوی­است و از کتاب«لیلی و مجنون نظامی گنجوی» انتخاب شده­است. 

مثنوی: در لغت به معنی«دوتایی» و در اصطلاح به شعری می­گویند که مصراع های آن دو به دو هم قافیه باشد و قافیه­ی هر بیت آن با ابیات دیگر متفاوت باشد.

«بی­نامِ تو نامه کی کنم باز؟»: نوع سؤال مطرح شده در بیت از نوعِ«انکاری/تأکیدی» است.

سؤال تأکیدی: سؤالی که هدف از مطرح کردن آن رسیدن به پاسخ نیست بلکه تأکید مطلب است.

مثال: زمانی که ساعت از ۱۰ شب رد می شود و مادر می پرسد« بهراد! نمی خوای بخوابی؟» ایشان نظر  «بهراد» را در مورد خوابیدن نمی پرسند. بلکه تاکید می کنند که برای بیدار شدن به موقع باید بخوابد.

فضل خدای را که تواند شمار کرد؟       یا کیست آن که شکر یکی از هزار کرد؟

مونس: همدم، یاور.                          روان: روح، جان.

کارگشای: گشایشگر، آسان کننده­ی کار.     هست کن: آفریننده از هیچ.

خداوند آفریده هایش را از هیچ می سازد ولی انسان از طبیعت و یا از آفریده های سایر انسان ها برای ابداعاتش بهره می گیرد.

اساس: بنیان، ریشه، پایه.              اساس هستی: ارکان وجود(آب و باد و خاک و آتش)

کوته: مخفّفِ (سبک شده­ی)کوتاه.   دراز دستی: ستم، تجاوز.

کوته زِ درت، دراز دستی: ستم و طلم از درگاهِ تو دور است.

نانموده: آشکار نشده، پنهانی.                                   عنایت: توجه، لطف.

هم تو به عنایت الهی ... : باز تو ای خدا! با لطف و توجه خود، مرا به آن­جا که دوست داری، هدایت کن.

ظلمت: تاریکی. متضادِّ نور: روشنایی

گروه واژه های متضاد:

آغاز=} انجام                         سرآغاز=} سرانجام

آشکار=} نهان                        پیدا=} پنهان

شروع=} پایان                       تاریک=} روشن 

صادق=} کاذب                      مبدأ=} مقصد

حضور واژه های متضاد در ابیات و نوشته های ادبی را آرایه­ی تضاد می گویند.

رهایی: نجات، خلاص

از ظلمتِ خود رهایی­ام ده ... : خدایا مرا از تاریکی­هایِ درونم نجات بده و با نورِ خود آشنایم کن.

کلمات قافیه: آشنایی ام/ رهایی ام(ده: ردیف بیت است). 

حکیم الیاس بن یوسف بن زکی بن موید نظامی گنجوی از استادان بزرگ سخن و از ارکان شعر فارسی است . تولد وی در شهرگنجه  سال 530 ه.ق در حوالی آذربایجان بوده ­است. نظامی غیر از دیوانی که عدد ابیات آن را دولتشاه بیست هزار بیت نوشته و اکنون فقط مقداری از آن در دست است پنج مثنوی مشهور بنام پنج گنج دارد که آن را خمسه نظامی می گویند . 

مثنوی های پنج گنج عبارتند از : 1- «مخزن الاسرار» 2- «خسرو و شیرین» 3- «هفت­پیکر» 4- «لیلی و مجنون» 5- «اسکندر نامه» البته نظامی غیر از پنج گنج دیوان قصاید و غزلیاتی هم داشت .

نظامی در سال 624 در گذشت ودیار فانی را وداع گفت .

 

Ø      اوّل دفتر به نام ایزد دانا           صانعِ پروردگارِ حیِّ توانا                              «سعدی»

ایزد: یزدان، یکی از نام­های خداوند          صانع: صنعتگر، آفریننده          حیّ: زنده، نامیرا

سعدی: از شاعران و نویسندگان قرن هفتم هجری. آثار وی: «گلستان 655 هـ.ق به نثر مسجّع» و «بوستان، 656 هـ.ق» و کلّیّات(قصاید، غزلیّات، هزلیّات).

سزا: لایق، درخور، شایسته                  به واسطه­ی: بوسیله­ی، توسّط

ارسال: فرستادن                               رُسُل: جمع مکسّرِ رسول: فرستاده، پیامبر

جمعِ مکسّر: جمعی که شکلِ مفردِ کلمه در آن شکسته شده و تغییر می­کند.

جناس: آوردن کلمات هم­خانواده، در ابیات و نوشته­های ادبی را جناس می­گویند. بین ارسال و رسل، آرایه­ی جناس وجود دارد.

مثالی دیگر: زِ مشرقِ سرِ کوی آفتابِ طلعتِ تو                         اگر طلوع کند، طالعم همایون­است

ابلاغ: ارسال              رمیده: وحشی، نا آرام.                   آرمیده: آرامش یافته، آرام.

عفو: بخشش، بخشندگی.                خطاپوش: ستّار العیوب(از القاب خداوند)

پاکا! ملکا! هر دو منادا هستند. و (ا) پایانی کلمات، حرفِ نداست. منادا در حکم جمله­ی کامل است.

از آنِ: برای، مالِ، متعلّقِ         جمله دل­ها: همه­ی دل­ها، تمامِ دل­ها.              به فرمانِ: مطیع.

Ø      سرِ پادشاهانِ گردن­فراز                 به درگاه تو بر زمین نیاز

گردن­فراز: سرکش، نیرومند، مغرور.

پادشاهانِ سرکش و نیرومند در پیشگاه تو از رویِ نیاز سر بر زمین می­گذارند.

هوا: هوس، میل، آرزو                                 راهِ هدی: راهِ راست.

یا الهی: ای خدایّ من!             ربّی: پروردگارِ من                      سیّدی: آقایِ من!

 

منشآت:  مجموعه­ی نامه­ها و نوشته­های قائم مقام فراهانی نویسنده و شاعر دوره­ی قاجار که در شعر«ثنایی» تخلّص می­کرد و برای اصلاح امورِ کشور تلاش­های بسیاری کرد که موجبِ حسادت و بدگویی میرزا آقاسی شد و او محمّد شاه قاجار را تحریک کرد تا دستور داد که قائم مقام را در باغ نگارستان خفه کردند. او این کتاب را  به تقلید از گلستان سعدی و به سبکِ آن نوشته شده است.

قائم مقام، مثنوی فکاهی انتقادیِ جلایر نامه هم دارد.

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391| ساعت 18:32| توسط مليكا| |

قالب ساز pinkthem